Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Καλωσήρθατε στην Ιστοσελίδα μου Leaf Leaf

Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Η απόδοση στα ελληνικά, η σύνθεση και επιμέλεια ανήκει στην κάτοχο της ιστοσελίδας. Αναδημοσίευση ή άλλη χρήση τους επιτρέπεται μόνο αν συνοδεύεται από τα πλήρη στοιχεία της κατόχου και τον διαδικτυακό τόπο.


Top

Τεχνικές πειθαρχίας στους εφήβους: Χρησιμοποιούμε συνέπειες

Ο έφηβος μπορεί να συμπεριφέρεται με τρόπους που δοκιμάζουν τα όρια που έχετε θέσει ή παραβιάζουν τους κανόνες που έχετε συμφωνήσει. Σ’ αυτή την περίπτωση μπορείτε να χρησιμοποιήσετε συνέπειες που αντιστοιχούν στη μη αποδεκτή συμπεριφορά του παιδιού και στην ηλικία του.

Είναι σκόπιμο να συμφωνείτε εκ των προτέρων με τον έφηβο ποιες θα είναι οι συνέπειες αν δεν τηρήσει τους κανόνες που έχετε θέσει. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει συμφωνία από την πλευρά του, να τον ενημερώνετε από πριν για το τι σκοπεύετε να κάνετε.

Παράδειγμα:

«Θα σε πάω με το αυτοκίνητο εκεί που θέλεις. Να θυμάσαι ότι θα συνεχίσω να το κάνω εφόσον επιστρέφεις στο σπίτι την ώρα που έχουμε συμφωνήσει. Αν αργήσεις, δεν θα σε πάω την επόμενη φορά.»

Είδη συνεπειών που μπορούν να εφαρμοστούν στους εφήβους:

1. Αποσύρετε τη συνεργασία σας

Αυτή η συνέπεια σημαίνει να μην κάνετε κάτι που συνηθίζετε να κάνετε για τον έφηβο. Το μήνυμα που στέλνετε είναι: «Δεν κάνω αυτό για σένα μέχρι να κάνεις αυτό που έχουμε συμφωνήσει.» Μια τέτοια συνέπεια λειτουργεί καλύτερα όταν σχετίζεται με την μη αποδεκτή συμπεριφορά του εφήβου.


Παραδείγματα

- Μπορείτε να αρνηθείτε να πλύνετε τα ρούχα του μέχρι να βοηθήσει με τα άπλυτα: «Ο κανόνας είναι ότι ο καθένας βάζει τα άπλυτά του στο καλάθι. Δεν θα πλύνω κανένα ρούχο σου μέχρι να το κάνεις.»

- Έχετε συμφωνήσει να γυρίσει στο σπίτι μέχρι τις 11μιση αλλά εκείνος καθυστέρησε: «Εφόσον δεν τήρησες τη συμφωνία μας, την επόμενη φορά που θα βγεις θα επιστρέψεις μισή ώρα νωρίτερα, δηλαδή στις 11.» ή «Εφόσον άργησες να γυρίσεις στο σπίτι, την επόμενη φορά δεν θα σε πάω με το αυτοκίνητο εκεί που θες.»

Ο στόχος είναι να καταλάβει το παιδί το σκεπτικό σας και να μάθει ότι χρειάζεται να δίνει και να παίρνει.

2. Αφαιρέστε ένα προνόμιο

Αυτή η συνέπεια θα πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ γιατί η υπερβολική της χρήση θα μειώσει την αποτελεσματικότητά της. Η ιδέα είναι ότι αφαιρείτε μια δραστηριότητα ή ένα αντικείμενο που έχει μεγάλη σημασία για τον έφηβο ή το απολαμβάνει πολύ. Πάντα αναφερόμαστε σε πράγματα πέρα από τις βασικές ανάγκες της ζωής όπως είναι το φαγητό, το καταφύγιο και η αγάπη. Οτιδήποτε επιπλέον, δεν είναι δεδομένο και μπορεί να αφαιρεθεί.


Παραδείγματα προνομίων που μπορείτε να αφαιρέσετε:

-Το τηλέφωνο είναι ένα προνόμιο που απολαμβάνει ο έφηβος γιατί εσείς πληρώνετε το λογαριασμό. Φυσικά, αν ο έφηβος πληρώνει μόνος του για το τηλέφωνό του, δεν πρέπει να του το αφαιρέσετε.

-Το χαρτζιλίκι.

-Το να πάει στο σπίτι ενός φίλου του.

3. Απεργήστε

Ο γονιός μπορεί να αποσύρει τη συνεργασία του απεργώντας. Αυτό σημαίνει ότι δεν κάνει τίποτα για τον έφηβο, μέχρι αυτός να κάνει το αναμενόμενο. Κατά τη διάρκεια της απεργίας, ο γονιός επικεντρώνεται στις δικές του ανάγκες και αρνείται όλα τα άλλα αιτήματα, π.χ. δεν πηγαίνει πουθενά τον έφηβο με το αυτοκίνητο.

Παραδείγματα:

-«Μαμά μπορείς να με πας στης Μαρίας;» -«Όχι, διαβάζω το βιβλίο μου.»

-«Μαμά μπορεί να μείνει εδώ απόψε η Φανή;» -«Όχι γιατί θα πάμε σινεμά.»

Η επιλογή της απεργίας θα πρέπει να είναι η έσχατη λύση και να χρησιμοποιείται μόνο σε περιπτώσεις που δεν αποδίδουν άλλες συνέπειες. Αν χρησιμοποιηθεί πάρα πολύ, θα χάσει τη δύναμή της και δεν θα είναι τόσο αποτελεσματική.

Όποια συνέπεια κι αν επιλέξετε είναι σκόπιμο να:

Επικοινωνείτε ανοιχτά με τον έφηβο. Εξηγήστε του ότι εφόσον δεν τήρησε τους κανόνες που ισχύουν, θα εφαρμόσετε τη συμφωνημένη συνέπεια.

Ενθαρρύνετε τον έφηβο να αναλογιστεί τη συμπεριφορά του και πως μπορεί να τη διαφοροποιήσει στο μέλλον. Μιλήστε του για τη συμφωνία που κάνατε και ρωτήστε τον τι πιστεύει ότι πρέπει να συμβεί ως συνέπεια της παραβίασής της. Έτσι θα μπορέσετε να θέσετε μελλοντικές συνέπειες που και οι δύο θεωρείτε δίκαιες.

Να συνοδεύετε τους κανόνες και τις συνέπειες με ζεστασιά και θετικότητα. Για κάθε αρνητικό σχόλιο, κάντε ακόμη περισσότερα θετικά.


Για να είναι αποτελεσματικές οι συνέπειες χρειάζεται να ακολουθούν κάποια βασικά χαρακτηριστικά:

Να ταιριάζουν στην ηλικία του παιδιού.

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι γονείς πρέπει να σκεφτούν συνέπειες που ταιριάζουν στην ηλικία τους, εφόσον εκείνες που εφάρμοζαν όταν τα παιδιά ήταν μικρότερα, όπως ο χρόνος ηρεμίας (time out), δεν αρμόζουν πλέον σ’ έναν έφηβο.

 

Να σχετίζονται όσο το δυνατό περισσότερο με την μη αποδεκτή συμπεριφορά.

Για παράδειγμα, αν το παιδί έρθει στο σπίτι αργότερα απ’ ότι έχετε συμφωνήσει, μια σχετική συνέπεια θα ήταν, την επόμενη φορά να έρθει στο σπίτι νωρίτερα απ’ ότι έχετε συμφωνήσει.

 

Να είναι ήπιες παρά πολύ σοβαρές.

Οι συνέπειες δεν θα πρέπει να έχουν σχέση με σωματική τιμωρία, φωνές ή απειλές. Καλύτερα να είστε ήπιοι παρά σκληροί. Οι ήπιες συνέπειες μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές με τις σκληρές συνέπειες. Επίσης μειώνουν την πιθανότητα το παιδί σας να νιώσει μνησικακία για σας.

 

Να είναι σύντομες παρά μακροχρόνιες.

Σε σχέση με τις μακροχρόνιες, οι συνέπειες σύντομης διάρκειας είναι πιο αποτελεσματικές γιατί είναι πιο εύκολο για τους γονείς να τις τηρήσουν και για τα παιδιά να τις επιτύχουν. Οι συνέπειες που κρατάνε πολύ δεν είναι τόσο παραγωγικές και μπορεί να προκαλέσουν άσχημα συναισθήματα όσο διαρκούν. Γενικά, σύντομης διάρκειας σημαίνει ότι κρατούν μερικές ώρες ή 1 μέρα. Ωστόσο, αυτό θα εξαρτηθεί από την προβληματική συμπεριφορά.

 

Να ισχύουν πάντα.

Η συνέπεια και σταθερότητα είναι πολύ σημαντικές. Οι γονείς πρέπει να χρησιμοποιούν μια συνέπεια κάθε φορά που εκδηλώνεται η μη αποδεκτή συμπεριφορά.

 

Να είναι στον έλεγχο των γονέων.

Η συνέπεια πρέπει να είναι τέτοια που να μπορεί να την ελέγχει ο γονιός. Για παράδειγμα, αν ο έφηβος έχει άλλα εισοδήματα (π.χ. δουλεύει), δεν είναι αποτελεσματική συνέπεια να του στερήσετε το χαρτζιλίκι όταν κάνει κάτι άσχημο.

 

Να είναι άμεσες.

Χρησιμοποιήστε τη συνέπεια αμέσως μετά την εκδήλωση της μη αποδεκτής συμπεριφοράς. Αν περιμένετε πολύ, μπορεί να ξεχάσετε να την χρησιμοποιήσετε ή να ξεχάσετε το λόγο που τη χρησιμοποιείτε. Η συνέπεια θα είναι αναποτελεσματική γιατί ο έφηβος μπορεί να μην θυμάται ποιο ήταν το θέμα και γιατί χρειάζεται να αλλάξει τη συμπεριφορά του.

Προτιμήστε μια σύντομης διάρκειας συνέπεια που εφαρμόζεται μέσα στις επόμενες ώρες ή μέρες μετά τη μη αποδεκτή συμπεριφορά.


 

Να συνοδεύονται από κάποιο λόγο.

Όταν δίνετε μια συνέπεια, εξηγήστε σύντομα γιατί το κάνετε. Αν η συνέπεια αφορά την παραβίαση ενός κανόνα, πείτε τον κανόνα.

Παράδειγμα

-«Χρήστο, ο κανόνας είναι ότι μιλάμε ευγενικά ο ένας στον άλλο. Επειδή με έβρισες, δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις το τηλέφωνο για να πάρεις τους φίλους σου απόψε.»


Να μην αμφισβητούνται.

Αγνοείστε τις προσπάθειες του εφήβου να σας αλλάξει γνώμη σχετικά με τη χρήση της συνέπειας. Μην μπαίνετε σε αντιπαράθεση για το αν είναι δίκαιο ή πόσο απαίσιος είστε. Αν έχετε δηλώσει ξεκάθαρα ποια θα είναι η συνέπεια και ποιος ο λόγος, δεν χρειάζεται να πείτε τίποτα άλλο.


Παναγιώτα Δ. Κυπραίου, Ψυχοθεραπεύτρια – Συντονίστρια Σχολών Γονέων, www.psychotherapeia.net.gr