Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Καλωσήρθατε στην Ιστοσελίδα μου Leaf Leaf

Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Η απόδοση στα ελληνικά, η σύνθεση και επιμέλεια ανήκει στην κάτοχο της ιστοσελίδας. Αναδημοσίευση ή άλλη χρήση τους επιτρέπεται μόνο αν συνοδεύεται από τα πλήρη στοιχεία της κατόχου και τον διαδικτυακό τόπο.


Top

Εφηβεία και Νευρική ανορεξία

Η νευρική ανορεξία είναι ένα κλινικό σύνδρομο που εμφανίζεται κυρίως στις γυναίκες και πιο συνηθισμένα στις ηλικίες από 14 έως 18. Χαρακτηρίζεται από μερική ή ολική απόρριψη της τροφής και συχνά μεσολαβούν διαστήματα βουλιμίας.

Συνήθως ξεκινά με μια δίαιτα όταν η έφηβη έχει πάρει μερικά κιλά ή όταν το στήθος της αρχίζει να μεγαλώνει και να διαγράφονται οι σωματικές καμπύλες, γεγονός που της προκαλεί δυσφορία και ντροπή, σαν μια άρνησή της να γίνει γυναίκα.

"Τριάδα Α" που χαρακτηρίζει το σύνδρομο: ΑνορεξίαΑμηνόρροιαΑπίσχνανση (υπερβολικό αδυνάτισμα, αποστέωση).

Η ανορεξία είναι μια διαστρεβλωμένη στάση απέναντι στη τροφή και τη διατροφή και όχι ανορεξία με την κυριολεκτική έννοια, αφού είναι εκούσια.

Η αμηνόρροια και η απίσχνανση θεωρούνται δευτερογενή αποτελέσματα της ανορεξίας.

Άλλες σωματικές διαταραχές που προκαλούνται είναι οι αλλοιώσεις του δέρματος (ξηρό και ρυτιδωμένο) και των νυχιών (ραβδωτά και εύθραυστα), η τριχόπτωση, διαταραχές στο κυκλοφοριακό, υπόταση, βραδυκαρδία.

Η ασθένεια μπορεί να διαρκέσει από μερικούς μήνες μέχρι και ολόκληρη τη ζωή.



Συμπεριφορές της ανορεξικής

Συνήθως πρόκειται για έφηβες, υπερδυναμικές, φιλόδοξες, υπερευαίσθητες, ισχυρογνώμονες, υπερκινητικές και με καλή απόδοση στο σχολείο.

Παρουσιάζουν μια φαινομενική έλλειψη ευαισθησίας στο κρύο και ντύνονται πολύ ελαφρά.

Προφασίζονται την έλλειψη όρεξης για να δικαιολογήσουν την ελάττωση της τροφής που είναι επιλογή τους. Στην αρχή αποκλείουν τη ζάχαρη, το βούτυρο, τα αμυλώδη και σιγά σιγά περιορίζονται μόνο σε φρούτα και λαχανικά.

Στις φάσεις της βουλιμίας τρώνε πολύ περισσότερο απ’ αυτό που πιστεύουν ότι είναι απαραίτητο για να μην παχύνουν και στη συνέχεια κάνουν εμετό ή παίρνουν καθαρτικά.

Την ενόρμηση για υπερσίτιση την βιώνουν ως αφόρητη παράδοση.

Πολύ συχνά ενδιαφέρονται πραγματικά για την τροφή των άλλων, μαγειρεύουν με μεγάλη διάθεση για τους άλλους και από τροφοδοτούμενες γίνονται τροφοδότες.

Συχνά παρουσιάζουν μια κλεπτομανία που αφορά είτε την τροφή είτε αντικείμενα συγγενικών προσώπων.



Η πάλη ενάντια στην πείνα αποτελεί μια έντονη ικανοποίηση και τους δίνει ένα αίσθημα κυριαρχίας και ελέγχου. Η ικανοποίηση αυτή αναφέρεται και ως "ερωτικοποίηση της αίσθησης της πείνας" ή "οργασμός της πείνας".

Η σχέση της ανορεξικής με τους γονείς της είναι προβληματική. Οι γονείς, τρομαγμένοι, θυμώνουν, κλαίνε, παρακαλούν, απειλούν, δημιουργούν υστερικές σκηνές. Η ανορεξική για να αποφύγει την πίεση και τις σκηνές, δεν κάθεται στο τραπέζι την ώρα του φαγητού προφασιζόμενη δουλειά, πόνους στην κοιλιά, στο στομάχι και άλλες αδιαθεσίες.

Αν έρθει σε επαφή με γιατρό, η σχέση της μαζί του είναι πολύ δύσκολη γιατί η ίδια δεν θεωρεί την απίσχνανση απειλή αλλά αποτέλεσμα της δίαιτας την οποία συνειδητά θέλει. Και ιατρική θεραπεία γι’ αυτήν σημαίνει πάχυνση.

Μπορεί να αποτελέσει ιατρικό λάθος η θεραπεία με σωλήνα ή με ινσουλίνη για να διατηρηθεί το αίσθημα της πείνας, οδηγώντας ίσως και σε αυτοκτονία.



Η κατάσταση που δημιουργείται ανάμεσα στην ανορεξική και την οικογένειά της είναι σαν ένας επισιτιστικός πόλεμος που εξουθενώνει την οικογένεια και την φέρνει σε μειονεκτική θέση σε σχέση με την ανορεξική, γιατί αυτή ανακαλύπτοντας δυνατότητες παρέμβασης και χειρισμούς, μπορεί να τις χρησιμοποιήσει με τυραννικό τρόπο.

Ο φόβος της ανορεξικής για το πάχος την οδηγεί σε μια σταθερή φροντίδα και έναν αδιάκοπο έλεγχο για το βάρος τους (ζύγισμα, καταμετρήσεις κ.λ.π.). Αυτός ο φόβος συνδυάζεται με μια λανθασμένη αντίληψη για την εικόνα του σώματος.

Η κλινική εικόνα της ψυχογενούς ανορεξίας χαρακτηρίζεται από υπερδραστηριότητα η οποία πηγάζει αφενός από τον ψυχαναγκασμό ότι πρέπει να καταναλώνεται οποιαδήποτε ανάλωση θερμίδων και αφετέρου από την παλινδρομική ερωτικοποίηση της κινητικότητας (όπως και στους αλκοολικούς).

Στο συναισθηματικό επίπεδο υπάρχει φόβος που φτάνει στα όρια του πανικού και μπορεί να επεκταθεί σε οποιαδήποτε συναισθηματική συμμετοχή. Αυτός ο φόβος εκδηλώνεται μέσα από επιφανειακές σχέσεις στις οποίες προσπαθούν να προσδώσουν μια φαινομενική φυσιολογικότητα η οποία στην πραγματικότητα κρύβει το βίωμα της απομόνωσης και το αίσθημα του να μην είναι μέσα στα πράγματα. Η προοδευτική της αναδίπλωση στον εαυτό της είναι μια συναισθηματική αναστολή και μια αδυναμία να κρατήσει μια ικανοποιητική απόσταση στις σχέσεις της με τους άλλους.



Η υπερβολική σχολική δραστηριότητα που συχνά έχει η ανορεξική είναι περισσότερο μια επένδυση για να πάρει ναρκισσιστική επιβεβαίωση.

Η κοινωνική της προσαρμογή είναι μια επιφανειακή ψευδοπροσαρμογή που οφείλεται στην ανάγκη της για φυσιολογικότητα και στην προσπάθειά της να καταπολεμήσει τα αισθήματα ανεπάρκειας και ανικανότητας που έχει. Πίσω απ’ αυτά τα αισθήματα ανικανότητας βρίσκεται το βασικό πρόβλημα της ταυτότητάς της: βιώνει το είναι της σαν προϊόν των άλλων, χωρίς ψυχικές άμυνες, χωρίς δραστική συνείδηση του εαυτού της.

Είναι δύσκολο να καθοριστεί πότε ο φόβος του πάχους είναι μια φυσιολογική προσπάθεια για να διατηρηθεί το πρότυπο του λεπτού σώματος και πότε αυτός ο φόβος αγγίζει πραγματικά τα όρια της παθολογίας.

Στις ελαφρές μορφές ανορεξίας υπάρχει περιορισμένη ανορεξία, κάποια δυσθυμία και μια καταθλιπτική τάση. Στις βαριές μορφές μπορεί να καταλήξει σε κωματώδη κατάσταση και άλλες διαταραχές της συνείδησης που θυμίζουν τοξικομανιακή μέθη.

Η ανδρική ψυχογενής ανορεξία είναι σπάνια (3-13%) και εμφανίζεται πάντα με τη βαριά μορφή γι’ αυτό και θεωρείται ψυχωτική ανορεξία (λόγω των σχιζοειδών χαρακτηριστικών) σε αντίθεση με τη γυναικεία ανορεξία που θεωρείται νευρωσική.

 


Η οικογένεια της ανορεξικής

Η οικογένειες των ανορεξικών συχνά εμφανίζονται ως απόλυτα φυσιολογικές αλλά από πίσω υπάρχει μια παθολογική οικογενειακή οργάνωση.

Η οικογένεια της ανορεξικής περιγράφει τον εαυτό της ως ιδανική, χωρίς προβλήματα, με απόλυτη συνεννόηση μεταξύ των μελών της. Έχει έντονη έγνοια να παρουσιάζει μια άμεμπτη εικόνα και δεν μιλά ποτέ για επιθετικότητα, οργή σεξουαλικότητα.

Η ανορεξική κόρη ήταν πάντα το καλό παράδειγμα στο σπίτι και στο σχολείο, δεν είχε ποτέ πριν δημιουργήσει προβλήματα.

Λέγεται ότι η δεύτερη κόρη είναι πιο εκτεθειμένη σε κίνδυνο ανορεξίας.

Οι μητέρες των ανορεξικών συχνά περιγράφονται ως ψυχρές, άκαμπτες, υπερπροστατευτικές αλλά στο βάθος είναι έντονα καταθλιπτικές.

Υποστηρίζεται ότι οι μητέρες των ανορεξικών έχουν προϊστορία προβληματικών σχέσεων με τη δική τους μητέρα. Ότι υποφέρουν από διαταραχές ταύτισης με τη δική τους μητέρα, με την οποία έχουν αμφιθυμία μέσα από την προσπάθειά τους να την εξιδανικεύσουν ενώ στην πραγματικότητα αυτή ήταν αυστηρή, απρόσιτη, χωρίς τρυφερότητα.

Αυτή η διαταραχή ταύτισης με τη δική της μητέρα, κάνει τη μητέρα της ανορεξικής να μην θεωρεί τον εαυτό της καλή μητέρα και την οδηγεί στην απάρνηση του παιδιού της και την ενοχή. Έτσι προσπαθεί συνεχώς να αποδείξει στον εαυτό της ότι η σχέση της με το παιδί της είναι καλή, προλαμβάνοντας τις ανάγκες του. Σ’ αυτή την προσπάθεια, η διατροφή παίρνει την πρώτη θέση.

Η υπερβολική χορήγηση τροφής και η έγνοια για την τροφή αποκλείουν τελικά κάθε ευχαρίστηση του παιδιού για την τροφή ενώ παράλληλα παραγνωρίζεται το βασικό του αίτημα για αγάπη. Το παιδί αντιλαμβάνεται την αγωνία της μητέρας του και αρχίζει να αισθάνεται την υποχρέωση να ικανοποιήσει τις επιθυμίες της για να μην τη χάσει.

Στο συζυγικό επίπεδο, οι μητέρες των ανορεξικών εμφανίζονται ανικανοποίητες, ανασταλμένες στη σεξουαλική τους συμπεριφορά και απογοητευμένες. Το ανορεκτικό παιδί αναλαμβάνει την υποχρέωση να τις αποζημιώσει για τις απογοητεύσεις τους και χάνει κάθε δυνατότητα για αυτόνομες επιθυμίες.

Ο πατέρας της ανορεξικής συμπεριφέρεται σαν απών, σαν ανύπαρκτος, ακόμα και αν ζει με την οικογένεια. Όσο επιτυχημένος και αν είναι επαγγελματικά και κοινωνικά, συνήθως παραμένει παθητικός και υποταγμένος μέσα στον οικογενειακό κύκλο.

Απόψεις γύρω από την ανορεξία

Ο Freud θεωρεί την ανορεξία σύμπτωμα μετατροπής σε μια προσπάθεια απώθησης του στοματικού ερωτισμού.

Ο Abraham θεωρεί ότι για την έφηβη, το να ενδοβάλλει σημαίνει να μείνει έγκυος και έτσι αρχίζουν οι αναστολές στο φαγητό που σημαίνουν αναστολή της έφηβης να πάρει το ρόλο της γυναίκας.

Άλλοι ψυχαναλυτές ερμηνεύουν την ανορεξία ως πάλη ενάντια στη σεξουαλικότητα που εκφράζεται σαν ένα αηδιαστικό φαγητό.

Ο Fenichel λέει ότι η ανορεξία είναι μια αντίσταση ενάντια στη μητέρα και μια μετατόπιση της σεξουαλικότητας.

Η M. Klein υποστηρίζει ότι πρόκειται για έναν στοματικό ερωτισμό αλλά και για έναν στοματικό σαδισμό. Εκφράζεται μια αμφιθυμία απέναντι στη μητέρα: η ανάγκη να ενδοβάλλει τη μητέρα αλλά και να την αποβάλλει και να γίνει κάτι ξεχωριστό απ’ αυτήν. Η εφηβεία αυξάνει τον κίνδυνο για ενδοβολή και αποβολή της μητέρας.

Μια άλλη άποψη είναι ότι η αγωνία για το φαγητό είναι αγωνία θανάτου: το να ενσωματώνεις σημαίνει να φας, να αγαπάς, να σκοτώνεις, να πεθαίνεις.



Άλλη θέση είναι ότι οι μεταβολές της εφηβικής περιόδου κάνουν τους εφήβους να χάσουν τον έλεγχο που είχαν πάνω στον εαυτό τους. Η ψυχαναγκαστική ανησυχία για το σωματικό βάρος είναι μια προσπάθεια αντίστασης στο φόβο της απώλειας του ελέγχου. Χρησιμοποιούν τη λειτουργία της διατροφής για να λύσουν το πρόβλημα της προσωπικότητάς τους.

Μια άλλη θεώρηση υποστηρίζει ότι το ανορεξικό κορίτσι αρνείται το μεγάλωμά του. Θέλει να εξαφανίσει κάθε σημάδι θηλυκότητας από πάνω του. Διαλέγει τη μοναξιά σε βάρος της σωματικής επιθυμίας. Η ανορεξία είναι μια αντίδραση στην αλλαγή η οποία δεν γίνεται αποδεκτή από το κορίτσι γιατί την εκλαμβάνει σαν μια απαράδεκτη ταύτιση με τη μητέρα.

Σύμφωνα με άλλη άποψη, για την ανορεξική, η τροφή βιώνεται σαν μια εισβολή στη σωματική ακεραιότητα και σαν σημάδι της κατάργησης της σύντηξης με την ψυχική αναπαράσταση της μητέρας. Υπάρχει η ευχαρίστηση να εξασφαλιστεί ο έλεγχος του άλλου και του εαυτού. Το Εγώ είναι διχασμένο ανάμεσα σε ένα αγνοούμενο Προεγώ (id) και σε ένα Υπερεγώ που συγχέεται με το ιδεώδες Εγώ.

Δείτε επίσης

Νευρική ανορεξία: Ξεπεράστε την

Πως να βοηθήσω την έφηβη κόρη μου, αν έχει θέματα ανορεξίας ή βουλιμίας;


Παναγιώτα Δ. Κυπραίου, Ψυχοθεραπεύτρια – Συντονίστρια Σχολών Γονέων, www.psychotherapeia.net.gr