Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Καλωσήρθατε στην Ιστοσελίδα μου Leaf Leaf

Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Η απόδοση στα ελληνικά, η σύνθεση και επιμέλεια ανήκει στην κάτοχο της ιστοσελίδας. Αναδημοσίευση ή άλλη χρήση τους επιτρέπεται μόνο αν συνοδεύεται από τα πλήρη στοιχεία της κατόχου και τον διαδικτυακό τόπο.


Top

Πως επηρεάζονται οι ενήλικες σχέσεις εγγύτητας από τις πρώιμες εμπειρίες πρόσδεσης

Στην αυγή του 21ου αιώνα, υπάρχει μια αυξανόμενη αποξένωση και διαχωρισμός ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, όπως ποτέ πριν. Η απογοήτευση του ενός φύλου από το άλλο προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τις άστοχες/λανθασμένες προσδοκίες που θέτει η κοινωνία σε εξωτερικά αντικείμενα και άλλους ανθρώπους, ως βάση για την ευτυχία στη ζωή μας.

Η ιδέα ότι η ευτυχία είναι «εκεί έξω» ή αποτελεί ένα εγγενές χαρακτηριστικό σε κάποιο εξωτερικό αντικείμενο ή πρόσωπο, ταλανίζει τη δυτική σκέψη.

Υπάρχει επίσης η μη ρεαλιστική προσδοκία ότι κάποιος μπορεί βάσιμα να περιμένει και να απαιτεί, οι συναισθηματικές και άλλες ανάγκες του να καλυφθούν και να εκπληρωθούν μέσα από αντικείμενα και σχέσεις με τους άλλους. Αυτή η προσκόλληση στα εξωτερικά «αντικείμενα» διέπει σε μεγάλο βαθμό το σκεπτικό, τις πεποιθήσεις και τις κοινωνικές νόρμες του δυτικού κόσμου. Η ιδέα της εκπλήρωσης των προσωπικών αναγκών μέσω της ερωτικής σχέσης είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στις διαστρεβλωμένες απόψεις που διέπουν τα στερεότυπα της αγάπης και της συντροφικής σχέσης.

Η προβολή των αναγκών ενός ατόμου έξω από τον εαυτό του, έχει επίσης οδηγήσει σε άκρατο καταναλωτισμό και κλιμάκωση των ποσοστών διαζυγίων, κατάθλιψης, εθισμών και αυτοκτονιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει εξίσου μια αποστροφή προς την οικειότητα και τη δέσμευση που αφορά τις σχέσεις ενηλίκων.

Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία εκφράζει αυτές τις στρεβλές πεποιθήσεις μέσω του μάρκετινγκ, των πωλήσεων, στα βιβλία και στις ταινίες, είναι στην πραγματικότητα μια ασυνείδητη «εκδραμάτιση» των ανικανοποίητων καθολικών αναγκών που μπλοκαρίστηκαν ή ματαιώθηκαν κατά την περίοδο διαμόρφωσης του ατόμου στην παιδική ηλικία. Το στοματικό στάδιο (0-18 μηνών) και το οιδιπόδειο στάδιο (2 ½ με 3 - 5 με 6 ετών) ανάπτυξης της παιδικής ηλικίας, αποτελούν τη βάση για τον τρόπο με τον οποίο ο μετέπειτα ενήλικας θα προσεγγίσει και θα επιχειρήσει να συνάψει ενήλικες σχέσεις. Οι ανεκπλήρωτες ανάγκες από αυτά τα στάδια της παιδικής ηλικίας θα είναι καταγραμμένες στην ενήλικη ψυχή, περιμένοντας μια ευκαιρία να εκφραστούν από το εσωτερικό παιδί του ενήλικα, μέσω της προβολής και της απαίτησης από το σύντροφο.

Αυτή η παρόρμηση για σύνδεση αποτελεί σε μεγάλο βαθμό τη βάση της έννοιας «έρωτας», που αφορά πραγματικά στη ψυχική/συναισθηματική σύνδεση μεταξύ δύο ανθρώπων παρά την αμιγώς σεξουαλική χροιά που της αποδίδεται σήμερα. Επειδή είμαστε ενσώματοι και έχουμε εξελιχθεί από μια ζωώδη, ενστικτώδη βάση, αυτές οι βασικές παρορμήσεις και τα ένστικτα ενίοτε θα μας παρακινούν επίσης, ασυνείδητα να αναζητούμε ψυχική/συναισθηματική σύνδεση στο σωματικό επίπεδο μέσω του σεξ ή την οικειότητα της ανταλλαγής ιδεών, αισθήσεων, συναισθημάτων και εμπειριών.

Εδώ αναφερόμαστε στο βασικό ρόλο που έχει ο πρωταρχικός δεσμός του βρέφους με τη μητέρα του, στη διαμόρφωση της ικανότητας του μετέπειτα ενήλικου ατόμου να προσεγγίζει, να μπαίνει, να διατηρεί και να είναι υγιής μέσα σε προσωπικές σχέσεις εγγύτητας.

Οι γονείς έχουν καθοριστικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών σχετικά με την προετοιμασία τους για την μετέπειτα ενήλικη ζωή, όπου θα αποκαλυφθεί η ικανότητά τους να δημιουργούν ενήλικους δεσμούς εγγύτητας. Έτσι εξηγείται γιατί τόσοι πολλοί ενήλικες δεν είναι σε θέση να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν ενήλικες σχέσεις εγγύτητας για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να έρχονται στην επιφάνεια προβληματικά «θέματα» και «μοτίβα» που επηρεάζουν ή προκαλούν το τέλος των σχέσεων.

Σύμφωνα με τον Stephen W. Porges (2005), όλα τα ανθρώπινα όντα απαιτούν ένα αποτελεσματικό σύστημα κοινωνικής εμπλοκής (συμμετοχής) για να χτίσουν δεσμούς με τους άλλους. Ο Daniel J. Siegel (1999) λέει ότι αυτό το σύστημα κοινωνικής εμπλοκής αναπτύσσεται και επηρεάζεται από τις πρώιμες εμπειρίες πρόσδεσης που έχει το βρέφος με τους φροντιστές του και διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί διαχειρίζεται και ρυθμίζει τις εσωτερικές και εξωτερικές μορφές διέγερσης.

Εμείς, ως ανθρώπινα όντα, γεννιόμαστε με περιορισμένες ικανότητες για αυτορρύθμιση. Η Pat Ogden (2006) διευκρινίζει ότι μαθαίνουμε και εξαρτιόμαστε από αυτές τις σχέσεις πρόσδεσης με τους φροντιστές μας για να μας δώσουν το πλαίσιο μέσω του οποίου εμείς, ως ενήλικες θα έχουμε μετέπειτα την τάση σε όλη μας τη ζωή να ρυθμίζουμε τη διέγερση των ερεθισμάτων και των αντιδράσεων που θα έχουμε ως αποτέλεσμα.

Οι πρώιμες διαταραχές στη διαδικασία της πρόσδεσης με τους γονείς μας έχει σημαντικές συνέπειες για το πως εμείς ως ενήλικες θα διαχειριζόμαστε στη συνέχεια τους στενούς δεσμούς μας ως ενήλικες. Αυτό σύμφωνα με τον Siegel (1999) μπορεί να εκδηλωθεί ως μειωμένη ικανότητα να ρυθμίζουμε τη διέγερση του ερεθίσματος από εσωτερικές ή εξωτερικές πηγές, δυσλειτουργία στην ανάπτυξη υγιών σχέσεων καθώς και στην ικανότητα να διαχειριζόμαστε το στρες.

Υπάρχει μια εύθραυστη πορεία προς την ενηλικίωση την οποία πρέπει να διασχίσει ένα άτομο για να αναδυθεί ως ένας λειτουργικός ενήλικας που είναι σε θέση να συνάπτει και να διατηρεί υγιείς σχέσεις εγγύτητας. Αν ορίσουμε την οικειότητα ως ένα ιδιαίτερο είδος γνωριμίας του άλλου ατόμου που επιδιώκεται για την ίδια τη γνωριμία και όχι για να ικανοποιηθεί κάποιος συγκεκριμένος στόχος, τότε μπορούμε να καταλάβουμε πώς προκύπτουν προβλήματα όταν εμείς εξακολουθούμε να προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες για ασφάλεια, φροντίδα, αυτονομία κοκ. καθώς συνάπτουμε σχέσεις.

Ως κοινωνία όλο και περισσότερο υιοθετούμε στάσεις που αυξάνουν το πρόβλημα με τη διαδικασία της κοινωνικής εμπλοκής ανάμεσα στη μητέρα και το μωρό. Ως αποτέλεσμα, πιθανά δημιουργούμε τη βάση για την ανάπτυξη δεσμών πρόσδεσης που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «ασφαλείς». Μπορεί να εκπαιδεύουμε κατά τα άλλα «αρκετά καλές» μητέρες, να συμπεριφέρονται με τρόπους που δεν αντιλαμβάνονται ότι έχουν αρνητικές συνέπειες για την άμεση και μετέπειτα σωματική, συναισθηματική και διανοητική υγεία του μωρού/νηπίου τους.

Από αυτό το βρεφικό/νηπιακό στάδιο, το παιδί πρέπει στη συνέχεια να προχωρήσει στη διαχείριση ενός άλλου σημαντικού αναπτυξιακού σταδίου - το οιδιπόδειο/ναρκισσιστικό στάδιο - η έκβαση του οποίου θα επηρεάσει επίσης την μετέπειτα ικανότητά του ως ενήλικα, να συνάπτει και να διατηρεί ενήλικες σχέσεις εγγύτητας.

Στην ψυχοθεραπεία, βοηθάμε τα ενήλικα άτομα να αποκαταστήσουν και να θεραπεύσουν τραύματα της παιδικής ηλικίας όπως αυτά που περιγράψαμε. Τέτοια τραύματα εκδηλώνονται συχνά μέσω της απογοήτευσης και δυσκολιών στη σύναψη και διατήρηση ενήλικων σχέσεων εγγύτητας. Τα καλά νέα είναι ότι εμείς οι άνθρωποι έχουμε μια «πλαστικότητα», υπό την έννοια ότι είμαστε σε θέση να αποκαταστήσουμε θέματα της παιδικής ηλικίας και στη συνέχεια να προσαρμοστούμε και να υιοθετήσουμε τρόπους ύπαρξης που είναι πιο πρόσφοροι στην ενήλικη ζωή και μας φέρνουν περισσότερη χαρά!

Παναγιώτα Δ. Κυπραίου, Ψυχοθεραπεύτρια – Συντονίστρια Σχολών Γονέων, www.psychotherapeia.net.gr

*Πηγές

Carter C.S., Ahnert L., Grossmann K., Hrdy S.B., Lamb M.E., Porges S.W., Sachser N. (2005), Attachment and Bonding: A New Synthesis. Cambridge: MIT Press.

Ogden Pat, Minton Kekuni, Pain Clare (2006), Trauma and the Body: A Sensorimotor Approach to Psychotherapy, W. W. Norton & Company.

Siegel, D. (1999), The developing mind, New York: Guilford Press.