Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Καλωσήρθατε στην Ιστοσελίδα μου Leaf Leaf

Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Η απόδοση στα ελληνικά, η σύνθεση και επιμέλεια ανήκει στην κάτοχο της ιστοσελίδας. Αναδημοσίευση ή άλλη χρήση τους επιτρέπεται μόνο αν συνοδεύεται από τα πλήρη στοιχεία της κατόχου και τον διαδικτυακό τόπο.


Top

Παθητική-Επιθετική συμπεριφορά: Για το ταγκό χρειάζονται δύο!

Όταν η Νατάσα ζητά από το σύζυγό της Πέτρο να κάνει κάποια δουλειά στο σπίτι, εκείνος πάντα συμβιβάζεται και συμφωνεί να το κάνει. Αλλά στην πραγματικότητα σπάνια το φέρνει εις πέρας. Το «ξεχνάει» ή κάνει ένα μικρό μέρος αλλά δεν το ολοκληρώνει. Μερικές φορές κάνει τη δουλειά με έναν τρόπο που δεν είναι όπως εκείνη ήθελε και αυτό την δυσαρεστεί πολύ.

Εκείνος αισθάνεται κάπως άβολα γι 'αυτό αλλά εξακολουθεί να κάνει το ίδιο. Η Νατάσα θυμώνει όλο και περισσότερο μ’ αυτό. Αναρωτιέται αν ο Πέτρος νοιάζεται γι’ αυτήν και αισθάνεται ότι δεν μπορεί να τον εμπιστευτεί. Έχει μια αόριστη αίσθηση ότι την «εκδικείται» αλλά δεν μπορεί να το εξηγήσει. Εκείνος λέει ότι απλά «ξεχνάει» και θα ήθελε πραγματικά να της δώσει όλα όσα θέλει.

Αυτό είναι ένα παράδειγμα παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς. Στην πραγματικότητα, ο Πέτρος έχει ένα μέρος του εαυτού του που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους. Αυτό το μέρος του, θέλει πραγματικά να κάνει τη Νατάσα ευτυχισμένη δίνοντάς της όλα όσα του ζητάει. Φοβάται μήπως δεν την ευχαριστήσει. Φοβάται μήπως εκείνη θυμώσει, γίνει επικριτική, απομακρυνθεί από κείνον και τον απορρίψει. Έτσι, όταν η Νατάσα ζητά από τον Πέτρο να κάνει κάτι, το μέρος του εαυτού του που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους, δεν εξετάζει αν εκείνος θέλει ή όχι να το κάνει ή αν έχει το χρόνο. Λέει αυτόματα «Ναι». Θέλει να προστατεύσει τον Πέτρο από τον πόνο του να δεχτεί επίκριση ή απόρριψη από τη Νατάσα. Και ο Πέτρος δεν έχει επίγνωση του τί συμβαίνει.

Ωστόσο, υπάρχει και ένα άλλο μέρος του Πέτρου που είναι «επαναστάτης» και έχει πολύ διαφορετικά συναισθήματα ως προς τα αιτήματα της Νατάσας. Πρώτα απ’ όλα, ο «επαναστάτης» δεν τα βλέπει ως αιτήματα. Αισθάνεται ότι η Νατάσα απαιτεί πράγματα από τον Πέτρο. Δυσανασχετεί με τη Νατάσα που πιέζει τον Πέτρο και του λέει τί να κάνει. Και δυσανασχετεί ακόμη περισσότερο όταν ο Πέτρος υποχωρεί. Αισθάνεται θυμό με τη Νατάσα και θέλει να της πει: «Όχι. Μη μου λες τι να κάνω. Άφησέ με ήσυχο!» Ωστόσο, ο «επαναστάτης» ακυρώνεται από το μέρος που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους. Δεν αντιστέκεται ούτε θυμώνει με τη Νατάσα επειδή το μέρος που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους θα τρομοκρατούνταν για τις συνέπειες. Έτσι, ο «επαναστάτης» ωθείται στο παρασκήνιο. Δεν μπαίνει σε δράση και ο Πέτρος δεν ξέρει καν ότι έχει ένα τέτοιο μέρος. Ο «επαναστάτης» είναι εντελώς ασυνείδητο μέρος.

Επιπλέον, Πέτρος έχει ένα θυμωμένο μέρος που κρατά πολύ θυμό και οργή από την παιδική του ηλικία, κυρίως προς τις γυναίκες. Έτσι τώρα ο θυμός στρέφεται μερικές φορές προς τη Νατάσα, ακόμα και όταν αυτή δεν έχει κάνει τίποτα. Ωστόσο, ο Πέτρος έχει «προστάτες» (προστατευτικά μέρη του εαυτού του) που είναι τρομοκρατημένοι για το τι θα συνέβαινε αν εξέφραζε ευθέως το θυμό του. Οπότε ο θυμός του είναι θαμμένος κάπου, ώστε ο Πέτρος δεν τον αναγνωρίζει ούτε έχει επαφή μαζί του.

Ωστόσο, ο «επαναστάτης» και ο «θυμωμένος» έχουν δύναμη. Παρόλο που ο «επαναστάτης» δεν μπορεί να επαναστατήσει ευθέως, μπορεί να το κάνει έμμεσα. Και τα δύο αυτά μέρη δεν μπορούν να είναι άμεσα επιθετικά όπως θα ήθελαν αλλά μπορούν να είναι παθητικά-επιθετικά. Μπορούν να εμποδίσουν τον Πέτρο να δώσει στη Νατάσα αυτό που θέλει. Μπορούν να κάνουν τον Πέτρο να «ξεχνάει» αυτό που έχει υποσχεθεί ή να κάνει μια δουλειά με έναν τρόπο που θα απογοητεύσει τη Νατάσα ή ακόμα και θα την τρομάξει. Ξέρουν πώς να «εκδικηθούν» τη Νατάσα με έμμεσο τρόπο, τον οποίο ο Πέτρος δεν γνωρίζει καν. Και όταν Νατάσα απογοητεύεται ή τρομάζει, αυτά τα μέρη αισθάνονται ικανοποίηση, γιατί έχουν εκφράσει το θυμό και την αντίδρασή τους. Την έχουν «εκδικηθεί».

Ο Πέτρος έχει δύο πλευρές που έρχονται σε αντίθεση η μία με την άλλη. Είναι πολωμένες αναφορικά με το ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσουν τη Νατάσα. Το μέρος που θέλει να ευχαριστεί, παίρνει τον έλεγχο με άμεσο τρόπο όταν η Νατάσα ζητά από τον Πέτρο να κάνει κάτι και ο «επαναστάτης» και ο «θυμωμένος» παίρνουν τον έλεγχο έμμεσα αργότερα.

Αλλαγή της παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς

Μέσω του Θεραπευτικού μοντέλου IFS (Internal Family Systems), ο Πέτρος (και οποιοσδήποτε λειτουργεί όπως ο Πέτρος), μπορεί να γνωρίσει καθένα απ’ αυτά τα μέρη και τι προσπαθούν να κάνουν γι’ αυτόν. Στην πορεία, πιθανότατα να εκπλαγεί όταν μάθει ότι όλ’ αυτά συνέβαιναν στο παρασκήνιο. Θα μπορέσει να συνδεθεί με το μέρος του που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους, θα μάθει για το φόβο του και θα το βοηθήσει να συνειδητοποιήσει ότι έχει τη δυνατότητα να διαχειριστεί την αντίδραση της Νατάσας, αν κάποιες φορές δεν την ευχαριστήσει. Επίσης, θα συνδεθεί με τον «επαναστάτη» και θα δει πόσο αποφασισμένος είναι να μην δεχτεί έλεγχο. Θα συνομιλήσει με αυτό το μέρος του και θα το βοηθήσει να συνειδητοποιήσει ότι η Νατάσα δεν προσπαθεί να του ασκήσει έλεγχο. Ακόμη, θα συνδεθεί με το θυμωμένο μέρος και θα ανακαλύψει πόσο θυμωμένο είναι κατά καιρούς και πώς αυτό εκδραματίζεται έμμεσα. Θα αρχίσει να μαθαίνει πώς να έχει επίγνωση για το θυμό του και να τον εκφράζει άμεσα. Ακόμη, ίσως να συνειδητοποιήσει ότι στην πραγματικότητα ο θυμός του δεν απευθύνεται καν στη Νατάσα αλλά σε άλλα σημαντικά άτομα της παιδικής του ηλικίας.

Όταν αυτά τα μέρη γίνουν συνειδητά και μάθουν να εμπιστεύονται τον Πέτρο, το μοτίβο της παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς θα είναι πολύ πιο εύκολο να αλλάξει. Ο Πέτρος θα μάθει να αποφασίζει μόνος του αν θέλει να κάνει αυτό που ζητάει η Νατάσα ή να συνεργαστεί μαζί της για να αποφασίσουν τι πρέπει να γίνει, αντί να αισθάνεται υποχρεωμένος να την υπακούσει. Τότε, όταν ο ίδιος συμφωνήσει να κάνει μια εργασία, θα έχει περισσότερη εμπλοκή σε σχέση με την απόφαση και δεν θα δυσκολεύεται να τη διεκπεραιώσει. Αν υπάρξει κάτι στη στάση της Νατάσας που δείχνει ότι ασκεί έλεγχο, θα μπορεί να της μιλήσει με έναν δυναμικό τρόπο, με σιγουριά, χωρίς να είναι ούτε ευχάριστος (παθητικός) ούτε επιθετικός. Θα μπορεί επίσης να υπερασπιστεί τον εαυτό του άμεσα ως προς τη Νατάσα για τα πράγματα που θέλει, αντί να είναι ασυνείδητα θυμωμένος μαζί της, Οπότε το θυμωμένο του μέρος δεν θα έχει την ίδια ανάγκη να εκδραματίζει.

Τι μπορεί να κάνει η σύντροφος;

Η Νατάσα μπορεί να παρατηρεί τις παθητικές εκφράσεις θυμού ή αθέτησης υποσχέσεων του Πέτρου και να μιλάει μαζί του γι’ αυτές. Μπορεί να τον ρωτάει αν είναι θυμωμένος και να του εξηγεί γιατί το νομίζει αυτό. Αν εκείνος την ακούσει, αυτό θα τον βοηθήσει να έχει περισσότερη επίγνωση για την παθητική-επιθετική συμπεριφορά του.

Η Νατάσα μπορεί επίσης να «κοιτάξει» μέσα της. Μερικές φορές όταν ένας άντρας είναι παθητικός-επιθετικός, η σύζυγός του μπορεί να είναι πολύ επικεντρωμένη στο να γίνονται τα πράγματα με το δικό της τρόπο. Συχνά αυτή είναι η δική της συμμετοχή στο «παιχνίδι» που κάνουν μαζί. Οπότε, αν διαβάζετε αυτό το άρθρο επειδή ο σύζυγός σας είναι παθητικός-επιθετικός, καλό θα ήταν να εξετάσετε εάν είστε υπερβολικά ελεγκτική. Μπορεί ακούσια να ενεργοποιείτε τη θυμωμένη και επαναστατική πλευρά του, με τον τρόπο που απαιτείτε πράγματα ή με την πεποίθηση ότι εσείς ξέρετε καλύτερα και πρέπει να κάνει αυτό που θέλετε. Αυτή είναι μια συνήθης δυναμική στα ζευγάρια, -ένας παθητικός-επιθετικός άνδρας και μια ελεγκτική γυναίκα. Μπορείτε να συμβάλλετε στην επίλυση αυτής της δυσκολίας, διερευνώντας τι κρύβεται πίσω από την ανάγκη σας να γίνονται τα πράγματα με το δικό σας τρόπο.

Παναγιώτα Δ. Κυπραίου, Σωματική & Gestalt Ψυχοθεραπεύτρια (ECP), Συντονίστρια Σχολών Γονέων, Επόπτρια Σωματικής Ψυχοθεραπείας, http://www.psychotherapeia.net.gr