Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Top

Πως είναι να ζεις μ’ έναν σύντροφο που έχει σύνδρομο Asperger;

Χρειάζεται πολλή δουλειά για να πετύχει ένας γάμος ή άλλη μακροχρόνια σχέση και όταν ο ένας από τους δύο συντρόφους έχει Το σύνδρομο Asperger , η σχέση μπορεί να αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση. Δεδομένου ότι το Asperger καθιστά τη συναισθηματική αύνδεση και την κοινωνική επικοινωνία εξαιρετικά δύσκολες, δεν είναι περίεργο που η συντροφική σχέση μ’ ένα άτομο Asperger μπορεί να έχει πολύ στρες, παρεξηγήσεις και απογοήτευση για τον άλλο σύντροφο.

Πώς επηρεάζει τις σχέσεις το σύνδρομο Asperger;

Η έλλειψη ενσυναίσθησης είναι ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα στη σχέση. Το μη Asperger μέλος της σχέσης θυμώνει και πληγώνεται από την έλλειψη εκδήλωσης συναισθημάτων και κατανόησης του συντρόφου, λέγοντας συχνά πράγματα όπως: «Δεν καταλαβαίνεις!», «Δεν το πιάνεις!».

Επειδή το Asperger άτομο πράγματι «δεν το πιάνει», απομακρύνεται, θυμώνει και αμύνεται. Με την πάροδο του χρόνου, η συναισθηματική αποσύνδεση μπορεί να αποδυναμώσει τη σχέση. Ο μη Asperger σύντροφος αισθάνεται συχνά ότι δεν τον αγαπούν, εξουθενώνεται και πέφτει σε κατάθλιψη.

Τα ζευγάρια Asperger/μη Asperger αντιμετωπίζουν επίσης μια σειρά από άλλες προκλήσεις, όπως:

· Επικοινωνία και παρεξηγήσεις

Εάν ο σύντροφός σας έχει Asperger, μπορεί να χάνει κάποια λεπτά μη λεκτικά σήματα επικοινωνίας που του στέλνετε, όπως είναι η γλώσσα του σώματος, οι εκφράσεις του προσώπου, τα νεύματα. Μπορεί επίσης να μην αναγνωρίζει εύκολα φωνητικές ποιότητες όπως ο τόνος, η ένταση και η ταχύτητα στις συνομιλίες σας.

Για παράδειγμα, εάν είστε φορτισμένοι συναισθηματικά και ο σύντροφός σας δεν δείχνει ενδιαφέρον, αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι δεν αντιλαμβάνεται ότι είστε αναστατωμένοι.

Η ασαφής γλώσσα μπορεί επίσης να προκαλέσει σύγχυση στα άτομα με Asperger, γι' αυτό είναι σημαντικό να προσπαθείτε να είστε όσο το δυνατόν πιο σαφείς όταν συζητάτε τις ανάγκες ή τις προσδοκίες σας.

Για παράδειγμα, αν πείτε στο σύζυγό σας να καθαρίσει την κουζίνα εννοώντας να πλύνει και να τακτοποιήσει τα πιάτα, εκείνος πιθανότατα δεν θα καταλάβει τι θέλετε και θα κάνει κυριολεκτικά αυτό που του ζητήσατε: θα καθαρίσει την κουζίνα.

· Μοναξιά

Το πιο κοινό πρόβλημα που έχει ο μη Asperger σύντροφος είναι το αίσθημα μοναξιάς. Ο Asperger σύντροφος μπορεί να είναι ικανοποιημένος να μένει μόνος του για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Συνήθως κάνει λίγες συζητήσεις κυρίως για ανταλλάξει πρακτικές πληροφορίες. Μπορεί να μην παρατηρεί, να μη θυμάται ή να μην θέλει να μιλήσει για ζητήματα που έχουν συναισθηματική σημασία για τον σύντροφό του.

Επίσης, σε στιγμές προσωπικής δυσφορίας, όπου θα προσδοκούσε ενσυναίσθηση, λόγια και ενδείξεις στοργής για συναισθηματική ανακούφιση, ο τυπικός σύντροφος μπορεί να αφήνεται μόνος για να «το ξεπεράσει». Αυτό δεν είναι ένδειξη σκληρότητας ή αδιαφορίας. Για τον Asperger σύντροφο, ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός συναισθηματικής αποκατάστασης είναι συχνά η μοναξιά και έτσι υποθέτει ότι το ίδιο ισχύει και για τον/την σύντροφό του. Ο Asperger σύντροφος μπορεί επίσης να μην ξέρει τι να κάνει ή μπορεί να επιλέξει να μην κάνει τίποτα, επειδή φοβάται μήπως κάνει κάτι που θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση.

· Σεξουαλικά προβλήματα

Το σεξ είναι από τα πρώτα πράγματα που καταρρέουν σ’ αυτές τις σχέσεις. Κατά το ήμισυ, το πρόβλημα προκύπτει από αισθητηριακά ζητήματα, αλλά το άλλο μισό οφείλεται σε έλλειψη ενσυναίσθησης. Τα άτομα με Asperger δεν μπορούν να αντιληφθούν τι αρέσει (ή δεν αρέσει) στη σύντροφό τους διαβάζοντας τη γλώσσα του σώματός της. Είναι αποκαρδιωτικό να δίνεις συνεχώς οδηγίες στο σεξ, λέγοντας για παράδειγμα: «άγγιξέ με εδώ», «φίλησέ με εκεί», κοκ.

Τα Asperger άτομα τείνουν να βρίσκονται στα άκρα αναφορικά με τις σεξουαλικές γνώσεις. Είτε γνωρίζουν πολύ λίγα για τη σεξουαλικότητα και έχουν λίγες σεξουαλικές εμπειρίες, είτε γνωρίζουν πολλά από την πορνογραφία ή από κάποια σεξουαλική κακοποίηση που έχουν υποστεί. Συνήθως  δεν είναι εκ φύσεως επιδέξιοι στο φλέρτ, στα προκαταρκτικά και στο αισθησιακό άγγιγμα. Η αισθητηριακή ευαισθησία γενικά και η απτική ευαισθησία ειδικότερα, μπορεί να επηρεάσει τόσο την καθημερινότητα όσο και τις σεξουαλικές σχέσεις. Η έντονη ευαισθησία σε συγκεκριμένα αρώματα μπορεί να επηρεάσει την ανοχή στα αρώματα και, κατά συνέπεια, την εγγύτητα με άλλους ανθρώπους. Λόγω της ευαισθησίας στην αφή, οι χειρονομίες καθησυχασμού ή στοργής, για παράδειγμα ένα άγγιγμα στο χέρι ή μια αγκαλιά, μπορούν να εκληφθούν ως μια πολύ έντονη, περιοριστική και δυσάρεστη αίσθηση. Ο τυπικός σύντροφος μπορεί να δυσανασχετεί με την προφανή έλλειψη ευχαρίστησης του άλλου από το στοργικό του άγγιγμα και με την αποφυγή απτικών εμπειριών κατά τη διάρκεια αισθησιακών ή σεξουαλικών στιγμών. Ωστόσο, η αποστροφή στο άγγιγμα οφείλεται σε προβλήματα με την αισθητηριακή αντίληψη παρά σε έλλειψη αφοσίωσης στη σχέση. Το σεξουαλικό σενάριο του Asperger ατόμου μπορεί να περιγράφεται από τον σύντροφό του ως άκαμπτο, επαναλαμβανόμενο και χωρίς φαντασία με σχετική έλλειψη σεξουαλικής επιθυμίας.

· Μεγάλη πίεση σε κοινωνικές περιστάσεις

Επειδή το άτομο με Asperger έχει δυσκολίες με τις κοινωνικές δεξιότητες, ο τυπικός σύντροφός του είναι πάντα έτοιμος να τον «σώσει» από την αμηχανία. Η κοινωνικοποίηση μπορεί να απαιτεί υπερβολική προσπάθεια και το ζευγάρι να σταματήσει να την επιδιώκει ή οι σύντροφοι να αρχίσουν να κάνουν χωριστές ζωές. Μερικές φορές ο τυπικός σύντροφος κάνει κατάχρηση αλκοόλ για να μειώσει τις αναστολές και να νιώθει πιο «φυσιολογικός» σε κοινωνικές περιστάσεις.

· Προβλήματα γονικής μέριμνας

Ο ερχομός παιδιών μπορεί να φέρει το τέλος της σχέσης. Ο τυπικός σύντροφος συχνά συντρίβεται από την έλλειψη ενσυναίσθησης του Asperger συντρόφου προς το παιδί: ενδεχομένως να αγνοεί το παιδί, να κάνει καυστικά σχόλια και να μην αναγνωρίζει πότε το παιδί χρειάζεται καθησυχασμό, παρηγοριά. Μερικές φορές ο γονέας Asperger είναι υπερβολικά αυστηρός ή πολύ επιεικής, αφήνοντας μεγάλο μέρος της πραγματικής ανατροφής των παιδιών στο μη Asperger σύντροφο. Αυτό δημιουργεί ένα πεδίο μάχης μεταξύ των γονέων παρόλο που και οι δύο αγαπούν το παιδί.

· Ακαμψία με τις καθημερινές ρουτίνες

Οι ρουτίνες είναι πολύ προβλέψιμες, κάτι που μπορεί να είναι καθησυχαστικό για τα άτομα με Asperger. Αν ζητήσετε από το σύζυγό σας να αλλάξει το κανονικό του πρόγραμμα, μπορεί αρχικά να μην συνειδητοποιήσετε το επίπεδο άγχους που μπορεί να του προκαλέσει αυτό. Εάν ο σύντροφός σας αρνηθεί μια αλλαγή σχεδίων, μπορεί να το κάνει απλώς επειδή προσπαθεί να ρυθμίσει το στρες που έχει και όχι επειδή οι επιθυμίες σας δεν είναι σημαντικές γι 'αυτόν.

· Απόλυτη ειλικρίνεια

Οι περισσότεροι παντρεμένοι είναι εξοικειωμένοι με το να λένε κάποια καλοπροαίρετα ψέματα για να μην πληγωθεί συναισθηματικά ο σύντροφός τους. Όμως ο Asperger σύζυγος δεν συνηθίζει να κάνει κάτι τέτοιο και λέει τη γνώμη του ειλικρινά όταν του το ζητάτε. Αν ρωτήσετε τη γνώμη του για το ντύσιμό σας και δεν πάρετε την απάντηση που θα θέλατε, δε σημαίνει ότι  είναι σκόπιμα σκληρός. Αυτές οι τάσεις ειλικρίνειας μπορεί ενίοτε να είναι ενοχλητικές αλλά μπορεί επίσης να είναι και ένα από τα δυνατά του σημεία: αν υπάρχει ένα θέμα για το οποίο χρειάζεστε πραγματικά την αλήθεια, δεν υπάρχει κανένας που μπορείτε να εμπιστευτείτε περισσότερο.

· Διαφορές στις αισθητηριακές αντιδράσεις

Ο Asperger σύντροφος μπορεί να έχει ευαισθησία στους ήχους και στην αφή (στο άγγιγμα). Οπότε ενδέχεται να αντιδράσει διαφορετικά από σας σε ξαφνικό άγγιγμα ή αυξήσεις και μειώσεις του θορύβου ή του φωτός. Ίσως λοιπόν δυσκολεύεται να πάει σε μια συναυλία γιατί δεν αντέχει την υψηλή ένταση ήχου και φωτός. Επίσης μπορεί να απομακρυνθεί από το χέρι σας αν είναι ευαίσθητος στην αφή. Πρόκειται για αντίδραση στην εξωτερική διέγερση παρά για απόρριψη σε σας. Μπορεί ακόμη να έχει ευαισθησία στις υφές ή στις οσμές κάποιων τροφίμων.

· Επίδραση στην ψυχική υγεία

Έρευνα της Maxine Aston (2003) έδειξε ότι η σχέση Asperger/μη Asperger έχει πολύ διαφορετικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του κάθε μέλους.

Οι Asperger άνδρες δήλωσαν ότι η ψυχική και σωματική τους υγεία είχε βελτιωθεί σημαντικά λόγω της μακροχρόνιας σχέσης. Ήταν λιγότερο αγχωμένοι απ’ όταν ήταν ελεύθεροι και η σχέση τους έφερε σημαντική προσωπική ικανοποίηση. Αντίθετα, οι γυναίκες σύντροφοί τους ανέφεραν ότι η ψυχική τους υγεία είχε επιδεινωθεί λόγω της σχέσης. Περιέγραψαν ότι αισθάνονταν συναισθηματικά παραμελημένες, σωματικά εξαντλημένες και καταθλιπτικές. Μπορεί να αγανακτούσαν με τον σύντροφό τους επειδή δεν εκφράζεται συναισθηματικά και να αισθάνονταν παγιδευμένες από τη σχέση.

Προτάσεις για τη βελτίωση της σχέσης

· Χρησιμοποιήστε ξεκάθαρα και συγκεκριμένα λόγια για να πείτε στον Asperger σύζυγό σας τι ακριβώς χρειάζεστε, τι επιθυμείτε, τι σας αρέσει και τι δε σας αρέσει. Ζητήστε του να κάνει το ίδιο.

· Αντί να υποθέτετε ότι ο Asperger σύντροφος θα αντιληφθεί πότε έχετε χαμηλή ενέργεια, είναι σκόπιμο να το πείτε ευθέως, «Είμαι κουρασμένη σήμερα».

· Επικοινωνήστε απευθείας τις ανάγκες σας είτε προφορικά είτε γραπτά και χωρίς συναισθηματισμούς. Μην υπονοείτε πράγματα -απλά δεν το πιάνουν.

· Ο Asperger σύντροφος συνήθως διευκολύνεται αν εφαρμόζετε ένα προβλέψιμο πρόγραμμα ενώ στρεσσάρεται με καθετί αυθόρμητο ή αιφνιδιαστικό.

· Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας για ψυχοεκπαίδευση του Asperger συντρόφου και συμβουλευτική ζευγαριού για τη μεταξύ σας σχέση.

Όροι και Προϋποθέσεις Αναδημοσίευσης Περιεχομένου

Συγγραφέας άρθρου Παναγιώτα Δ. Κυπραίου MSc Ψυχολογία Υγείας, MBPsS - Σωματική & Gestalt Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) - Επόπτρια Σωματικής Ψυχοθεραπείας - Συντονίστρια Σχολών Γονέων http://www.psychotherapeia.net.gr

Πηγές

Aston, M., & Attwood, T. (2014). The other half of Asperger syndrome (Autism Spectrum Disorder). Jessica Kingsley Publishers.

Aston, M.C. (2003) Asperger in Love: Couple relationships and family affairs. London. Jessica Kingsley Publishers.

Baron-Cohen, S. (1995). Mindblindness: An essay on autism and theory of mind. MIT Press.

Baron-Cohen, S., Leslie, A. M., & Frith, U. (1985). Does the autistic child have a “theory of mind”? Cognition, 21(1), 37–46. https://doi.org/10.1016/0010-0277(85)90022-8

Marshack, K. (2009). Life with a partner or spouse with Asperger syndrome. Autism Asperger Pub. Co.

Moreno, S., Wheeler, M., & Parkinson, K. (2012). The partner's guide to Asperger Syndrome. Jessica Kingsley Publishers.