Παναγιώτα Κυπραίου - Ψυχοθεραπεύτρια - Συμβουλευτική Γονέων
Καλωσήρθατε στην Ιστοσελίδα μου Leaf Leaf

Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Η απόδοση στα ελληνικά, η σύνθεση και επιμέλεια ανήκει στην κάτοχο της ιστοσελίδας Παναγιώτα Δ. Κυπραίου. Όροι και Προϋποθέσεις Αναδημοσίευσης Περιεχομένου.


Top

Αυτοτραυματισμός: ψυχική ασθένεια ή τρόπος διαχείρισης ψυχικού πόνου;

Ο – σκόπιμος – αυτοτραυματισμός αφορά οποιαδήποτε συμπεριφορά όπου κάποιος εσκεμμένα προκαλεί βλάβη στον εαυτό του, όπως κόψιμο, κάψιμο, γδάρσιμο, χτύπημα, τράβηγμα των μαλλιών, υπερβολικές δόσεις χαπιών κοκ. Ωστόσο, μπορεί επίσης να είναι οποιαδήποτε συμπεριφορά που προκαλεί τραυματισμό ή υψηλού κινδύνου συμπεριφορές. Αποτελεί συνήθως έναν τρόπο αντιμετώπισης δύσκολων ή ενοχλητικών σκέψεων και συναισθημάτων.

Ποιό είναι το προφίλ του ατόμου που αυτοτραυματίζεται;

Το άτομο που αυτοταυματίζεται δεν είναι απαραίτητα ψυχικά ασθενής. Μπορεί ωστόσο να έχει κατάθλιψη, να δυσκολεύεται στις σχέσεις με άλλους ανθρώπους, να έχει θέματα προσωπικότητας ή προβλήματα με το αλκοόλ ή άλλες ουσίες.

Οι έρευνες δείχνουν ότι πολλοί άνθρωποι που αυτοτραυματίζονται νιώθουν αφόρητο ψυχικό πόνο ή αντιμετωπίζουν ανυπόφορες καταστάσεις. Μπορεί για παράδειγμα, να έχουν υποστεί σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, να έχουν προβλήματα σχέσεων με τους συνεργάτες, τους φίλους και την οικογένειά τους, να νιώθουν άσχημα για τον εαυτό τους, να έχουν κατάθλιψη, να είναι άνεργοι ή να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εργασία τους. Συχνά δε ο αυτοτραυματισμός ξεκινά αφού περάσει ένα χρονικό διάστημα έντονων δυσκολιών.

Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι υποφέρουν σιωπηρά και αυτοτραυματίζονται κρυφά, ενδέχεται κάποιος να το κάνει προκειμένου να δείξει σε κάποιον άλλο πόσο υποφέρει ή για να τον εκδικηθεί ή να τον τιμωρήσει.

Πως ξεκινά;

Τις περισσότερες φορές, το άτομο αρχίζει να χρησιμοποιεί τον αυτοτραυματισμό ως μια μέθοδο για να χαλαρώσει από την πίεση που νιώθει, βασανιστικές σκέψεις και συναισθήματα. Αυτό μπορεί να δώσει προσωρινή ανακούφιση από το συναισθηματικό πόνο που αισθάνεται, ωστόσο, επειδή οι υποκείμενες αιτίες παραμένουν, σύντομα, ενδέχεται να ακολουθήσουν αισθήματα ενοχής και ντροπής, τα οποία μπορούν να ανατροφοδοτήσουν την επανάληψη. Έτσι, ο αυτοτραυματισμός μπορεί να γίνει ο συνήθης τρόπος του ατόμου για να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μιλήσεις σε κάποιον όσο νωρίτερα γίνεται για να πάρεις τη σωστή υποστήριξη και βοήθεια. Η εκμάθηση νέων στρατηγικών αντιμετώπισης των δυσκολιών μπορεί να διευκολύνει τη διακοπή του φαύλου κύκλου αυτοτραυματισμών μακροπρόθεσμα.

Πόσο συχνό είναι;

Σύμφωνα με στοιχεία του 2016 που παραθέτει το Βασιλικό Κολέγιο Ψυχιάτρων (RCP), περίπου ένας στους δέκα νέους (εφήβους ή νεαρούς ενήλικες) θα αυτοτραυματιστεί σε κάποιο φάση, αλλά μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Επίσης, περίπου 1 στα 3 άτομα που αυτοτραυματίζονται για πρώτη φορά, θα το κάνουν ξανά κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει εκτενής έρευνα για το θέμα, ωστόσο στη Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β' Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού», από τις 600 επισκέψεις που πραγματοποιούνται κάθε μήνα, περίπου το 5% αφορά περιστατικά αυτοτραυματισμού. Σύμφωνα με την κ. Αρτεμις Τσίτσικα, επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ιατρικής και επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας, το φαινόμενο αυτό εκδηλώνεται συνήθως στη μέση εφηβεία, σε ηλικίες από 14 έως 18 ετών.

Ωστόσο, αυτά τα στοιχεία βασίζονται σε άτομα που πηγαίνουν στο νοσοκομείο ή στον παθολόγο τους μετά τον σκόπιμο αυτοτραυματισμό τους ενώ ξέρουμε ότι πολλοί άνθρωποι δεν ζητούν βοήθεια γι’ αυτή τη συμπεριφορά. Άλλωστε, κάποιοι τύποι αυτοτραυματισμού, όπως το κόψιμο, μπορεί να είναι λιγότερο εμφανείς και άρα λιγότερο πιθανό να τους παρατηρήσουν οι άλλοι.

Ποιοί άνθρωποι είναι πιο επιρρεπείς;

Ο σκόπιμος αυτοτραυματισμός συμβαίνει συχνότερα σε:

άτομα που έχουν υποστεί σωματική, συναισθηματική ή σεξουαλική κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία.

νεαρές γυναίκες.

σε ομάδες νέων που αυτοτραυματίζονται μαζί: το να έχεις έναν φίλο που αυτοτραυματίζεται μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες να το κάνεις και συ.

κρατούμενους, αιτούντες άσυλο και βετεράνους των ενόπλων δυνάμεων

ομοφυλόφιλους, λεσβίες και αμφιφυλόφιλους, εν μέρει, λόγω του άγχους των προκαταλήψεων και των διακρίσεων.

ανθρώπους που νιώθουν απελπισμένοι, απομονωμένοι, μόνοι, εκτός ελέγχου, ανίσχυροι (σαν να μην υπάρχει τίποτα που μπορούν να κάνουν για να αλλάξουν κάτι) ή ότι οι άλλοι δεν τους ακούνε.

όσους κάνουν κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών, καθώς μπορεί να νιώθουν ότι και σ’ αυτό δεν έχουν έλεγχο όπως και στην υπόλοιπη ζωή τους.

Πως νιώθεις όταν αυτοτραυματίζεσαι;

O αυτοτραυματισμός βοηθά το άτομο να νιώσει ότι έχει τον έλεγχο και να μειώσει τα δυσάρεστα συναισθήματα έντασης και ψυχικού πόνου. Εάν νιώθει ένοχος, μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο τιμωρίας του εαυτού του και ανακούφισης της ενοχής του. Όπως και να ‘χει, μπορεί να γίνει μια «γρήγορη λύση» όταν νιώθει άσχημα.

O αυτοτραυματισμός είναι μια προσπάθεια αυτοκτονίας;

Ο αυτοτραυματισμός δεν ταυτίζεται συνήθως με την απόπειρα αυτοκτονίας. Όμως αν αυτοτραυματίζεσαι, έχεις σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνεις σε σχέση με άλλους ανθρώπους.

Περίπου 3 στους 100 ανθρώπους που αυτοτραυματίζονται πάνω από 15 χρόνια τελικά θα οδηγηθούν στο θάνατο. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία και είναι πολύ μεγαλύτερος για τους άνδρες.

Το κόψιμο μπορεί να αφήσει μόνιμες ουλές και αν υποστούν βλάβη τα νεύρα ή οι τένοντες, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μούδιασμα ή αδυναμία.

Έτσι λοιπόν τα άτομα που αυτοτραυματίζονται θα πρέπει να λαμβάνουν εξειδικευμένη βοήθεια.

Υπάρχει βοήθεια;

Πολλοί άνθρωποι που αυτοτραυματίζονται δεν ζητούν βοήθεια. Ίσως να γνωρίζουν ότι έχουν κάποιο σοβαρό πρόβλημα αλλά να μην νιώθουν ότι μπορούν να το πουν σε κάποιον, οπότε δεν μιλάνε γι 'αυτό. Ή μπορεί να μην πιστεύουν ότι έχουν ένα σοβαρό πρόβλημα αλλά να θεωρούν τον αυτοτραυματισμό ως έναν τρόπο διαχείρισης της ζωής.

Δυστυχώς προς το παρόν, ακόμη κι αν πας στο νοσοκομείο μετά από αυτοτραυματισμό, είναι σχετικά απίθανο να σε αναλάβει κάποιος ειδικός σ’ αυτό τον τομέα.

Στην πραγματικότητα χρειάζεται να απευθυνθείς σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας που έχει εμπειρία με ανθρώπους που αυτοτραυματίζονται. Η βοήθεια και η υποστήριξη ενός εκπαιδευμένου επαγγελματία μπορεί να σε βοηθήσει να εργαστείς για να ξεπεράσεις τη συνήθεια του αυτοτραυματισμού. Ένας θεραπευτής μπορεί να σε βοηθήσει να αναπτύξεις νέες τεχνικές διαχείρισης των δυσκολιών για να σταματήσεις τον αυτοτραυματισμό, καθώς επίσης να φτάσεις στη ρίζα του γιατί αυτοτραυματίζεσαι.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Όταν νιώθεις την ανάγκη να αυτοτραυματιστείς μπορείς να κάνεις τα εξής:

Καθυστέρησέ το

Εάν μπορείς να διαχειριστείς τη δυσφορία σου χωρίς αυτοτραυματισμό για κάποιο χρονικό διάστημα, θα γίνει ευκολότερο κατά τις επόμενες ώρες. Μίλησε σε κάποιον με τον οποίο νιώθεις αποδοχή και υποστήριξη. Μπορεί να είναι ένας φίλος, ένας δάσκαλος, ένας συγγενής ή κάποιος με τον οποίο δεν έχεις στενή σχέση. Ή γράψε ένα ημερολόγιο ή ένα γράμμα για να περιγράψεις τι σου συμβαίνει. Δεν χρειάζεται να το δει κάποιος άλλος. Μπορείς επίσης να καλέσεις μια γραμμή βοήθειας απ’ αυτές που παραθέτουμε παρακάτω.

Απόσπασε την προσοχή σου

Βρες κάτι άλλο για να τραβήξει την προσοχή σου. Η σωματική δραστηριότητα, όπως το γρήγορο περπάτημα, το τρέξιμο, το μπάσκετ, κοκ, θα σου δώσει μια υγιή δόση ενδορφινών και αδρεναλίνης.

Διοχέτευσέ το κάπου αλλού

Βρες μια δραστηριότητα που θα σου δώσει την ίδια σωματική αίσθηση με τον αυτοτραυματισμό, αλλά με έναν ασφαλέστερο τρόπο. Για παράδειγμα μπορείς να χτυπάς έναν σάκκο του μποξ, να τρυπάς ένα μαξιλάρι, να ζωγραφίζεις κόκκινες γραμμές στο δέρμα σου ή να ζουλάς παγάκια που έχεις φτιάξει από κόκκινο χυμό (για να μιμείται το αίμα εάν η θέα του αίματος είναι σημαντική). Θα μπορούσες επίσης να δώσεις στον εαυτό σου έναν «μη βλαβερό πόνο», π.χ. να φας ένα καυτό τσίλι ή να κάνεις ένα κρύο ντους.

Εστίασε το μυαλό σου σε θετικά πράγματα και φέρσου καλά στον εαυτό σου, για παράδειγμα επέτρεψέ του να κάνει κάτι μη βλαβερό που του αρέσει.

Γραμμές βοήθειας για τον αυτοτραυματισμό στην Ελλάδα

- Κέντρο πρόληψης της αυτοκτονίας "Κλίμακα ΜΚΟ", Τηλ. 1018 http://suicide-help.gr

- Χαμόγελο (για εφήβους κάτω των 18), Τηλ. 1056 http://www.hamogelo.gr/37.1/Ethnikh-thlefonikh-grammh-gia-ta-poidia-SOS-1056

Όροι και Προϋποθέσεις Αναδημοσίευσης Περιεχομένου

Συγγραφέας άρθρου

Παναγιώτα Δ. Κυπραίου MSc, ECP, MBPsS - Σωματική & Gestalt Ψυχοθεραπεύτρια, Συντονίστρια Σχολών Γονέων, Επόπτρια Σωματικής Ψυχοθεραπείας www.psychotherapeia.net.gr